Archive for the ‘Begrippen met de letter V’ Category

Voedselkringloop

april 2, 2012

Een voedselkringloop is het proces van aanschaf van voedsel, de consumptie ervan en vervolgens het hergebruik van het overgebleven voedsel na consumptie. Het gaat hier om het reduceren van het weggooien van voedsel, dit door etenswaar te bewaren en op een ander moment te consumeren.

Deze methode wordt als onafhankelijk  gezien, maar kan worden geïmplementeerd in het ‘Cradle to Cradle’ proces (Michael Braungart & William McDonough, 2008). De kern hiervan is dat alle materialen een plaats krijgen in een biologische of technische kringloop. Er is geen plaats meer voor stoffen die ergens in de productketen schade kunnen aanrichten. In de technische kringloop worden materialen gerecycled zonder kwaliteitsverlies. In de biologische kringloop worden materialen na gebruik omgezet in voedingsstoffen voor de natuur, mens of ecosysteem (Beco). De voedselkringloop is mogelijk toepasbaar in combinatie met de biologische kringloop. De voedselkringloop is erop gebaseerd dat alle bruikbare voeding wordt verbruikt. Dit houdt niet in dat in een later stadium hetzelfde voedsel opnieuw wordt gebruikt na consumptie, maar de cyclus loopt zolang al het aanwezige voedsel/voedingstoffen worden benut. Waarna het vervolgens onder andere via verbranding weer in de natuur terecht komt. Inbegrepen in de voedingsbenutting is het voedsel dat niet is geconsumeerd of aangeschaft, bijvoorbeeld hetgeen dat over datum is in winkels, maar waarbij een aantal bestanddelen uit het voedsel onttrokken kan worden of dat na behandeling bederf voorkomen kan worden (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, 2011).

Het opnieuw consumeren van het voedsel, dus de voedselkringloop, kan op verschillende manieren plaatsvinden. De makkelijkste manier van volledig gebruik van voeding, is dat eten wordt bewaard indien er voedsel over is gebleven na consumeren. Een gemiddelde Nederlander gooit ruim veertig kilo goed voedsel per jaar weg, dit is ruim negen procent van het eetbare voedsel dat er wordt gekocht (Agro en Co e.a., 2011 & Voedingscentrum, 2011). Deze verspilling is te danken aan te veel inkopen, verkeerd bewaren en te veel koken van voedsel. Reductie van het weggooien kan onder andere bereikt worden door eten ook te gebruiken na overschrijding van de houdbaarheidsdatum, betere bewaarmethoden (voorbeeld: juiste afstelling temperatuur koelkast) (Agro en Co e.a., 2011) en juiste afstelling van de hoeveelheid wat gekookt wordt. Een juiste bewaarmethode leidt ertoe dat eten na enige tijd opnieuw geconsumeerd wordt en er daarmee een voedselkringloop wordt gecreëerd. Een tweede methode is dat horecagelegenheden en winkels (met name supermarkten) bewuster met eten om gaan na consumptie en/of inkoop. Eten kan immers veelal nog gebruikt worden na overschrijding van de houdbaarheidsdatum, dit kan bepaald worden door het product te ruiken en/of te proeven. Bovendien zou eten dat reeds is bereid, onder andere salades, opnieuw gebruikt kunnen worden. Dit eten zouden allerlei instellingen als verzorgingstehuizen, opvangcentra en gevangenissen kunnen gebruiken.  Bovendien zou voedsel dat de einddatum heeft bereikt in winkels, alsnog verkocht kunnen worden met een gereduceerde prijs of gebruikt kunnen worden in instellingen, voedselbanken of zelfs restaurants.

Uiteindelijk gaat het er bij de voedselkringloop om dat de voedselverspilling wordt verminderd en dat het aanwezige voedsel optimaal wordt benut.

Vervuiling

april 2, 2012

Vervuiling is de aanwezigheid van substanties die niet thuis horen in een bepaalde omgeving die leiden tot schadelijke biologische effecten (Chapman, 2007). Vervuiling wordt meestal gebruikt onder een bredere term; milieuvervuiling. Vervuiling komt al eeuwenlang voor en word meestal veroorzaakt door menselijk handelen.

Milieuvervuiling kan onderverdeeld worden in drie soorten vervuiling. Namelijk: luchtvervuiling, bodemvervuiling en watervervuiling. Er is sprake van luchtvervuiling als er zich stoffen in de lucht bevinden die er niet thuishoren (Tranceform, 2008). Luchtvervuiling kan een natuurlijke oorzaak hebben zoals een vulkaanuitbarsting, maar helaas wordt luchtvervuiling over het algemeen veroorzaakt door menselijk handelen. Je moet hierbij vooral denken aan uitlaatgassen, uitstoot van de agrarische sector zoals ammoniak en uitstoot van de fabrieken zoals cfk’s (Tranceform, 2008). Watervervuiling  is eveneens een probleem wat al jarenlang speelt. In vroegere tijden wist men niet goed hoe men om moest gaan met de rioleringen en hierdoor raakten rivieren vervuild. (Last, 2007). Deze watervervuiling wordt tegengegaan door duidelijke wetten op te stellen en deze wetten ook goed te handhaven. Bodemvervuiling wordt veroorzaakt door het dumpen van afval, bedrijven die verboden bestrijdingsmiddelen gebruiken en zowel particulieren als bedrijven die giftige stoffen op willekeurige plaatsen storten. Dit is erg schadelijk voor de bodem en het kan jaren duren voor dat de bodem zich weer hersteld heeft (Milieucentraal, 2012). Deze drie vormen van vervuiling zijn de drie hoofdcategorieën. Er zijn nog veel meer soorten van vervuiling te onderscheiden zoals visuele vervuiling (graffiti), lawaai vervuiling (harde geluiden door opstijgende vliegtuigen), etc.

Het effect van vervuiling is enorm. Het is zowel schadelijk voor de natuur als voor de gezondheid van de mens. Door watervervuiling krijgen we onhygiënisch water binnen en door luchtvervuiling ademen we vervuilde lucht in. Dit zorgt voor ziektes en problemen. Doordat de gehele aarde vervuild raakt kan het ecosysteem niet meer functioneren zoals het behoort te doen. Dit zorgt ervoor dat door menselijk handelen de aarde steeds meer in de problemen komt. Sinds een aantal jaren word er door het Blacksmite Institute jaarlijks een lijst uitgeven van de tien meest vervuilende plekken op aarde. Het is een onderzoek op grote schaal in samenwerking met het Zwitserse groene kruis. Op deze manier probeert men in kaart te brengen welke plaatsen dringende hulp nodig hebben (Blacksmith Institute’s, 2011). Het is van belang dat er met de informatie die beschikbaar is plaatsen geholpen worden en dat zo de vervuiling teruggedrongen word.

Veerkracht

maart 12, 2012

Het concept ‘resilience’, dat als veerkracht vertaald kan worden, is ontstaan binnen de ecologie (Carpenter; Holling, in De Jong, 2008) en kan als belangrijk onderdeel van een duurzame samenleving worden gezien. Hoewel het concept veerkracht ook van toepassing kan zijn op diverse andere terreinen, wordt het vaak in verband gebracht met ecosystemen.

Veerkracht kan worden omschreven als de capaciteit van een ecosysteem om verstoringen te verdragen zonder over te gaan in een andere kwalitatieve staat die wordt bestuurd door een set van andere processen (Resilience Alliance). In het kort kan worden gesteld dat een grotere veerkracht inhoudt dat belastingen op het ecosysteem beter kunnen worden opgevangen zonder dat het systeem van functie verandert (Folke et al., 2002). De veerkracht komt tot uiting in de manier waarop systemen in staat zijn zich te herstellen na deze belastingen.

Veerkracht wordt ook wel in verband gebracht met het weerstand bieden tegen belastingen, ofwel de stabiliteit van een ecosysteem. Een veerkrachtig systeem hoeft echter niet stabiel te zijn. Dat een systeem zich moet kunnen herstellen na belasting ervan, geeft aan dat veerkrachtige systemen wel degelijk kunnen fluctueren en dus niet stabiel hoeven te zijn. Het gaat erom dat uiteindelijk weer hetzelfde kwalitatieve evenwicht ontstaat in het systeem.

Het concept veerkracht heeft zich in de loop der tijd verder ontwikkeld en is ook toegepast op sociaal- economische systemen (De Jong, 2008). Zo wordt er gesproken van sociale veerkracht wanneer gemeenschappen om kunnen gaan met belastingen als klimaatverandering of vormen van sociale, economische of politieke onrust. Het klimaatbeleid, dat de afgelopen jaren steeds meer nadruk heeft gelegd op klimaatadaptatie, geeft aan dat er ook meer aandacht is gekomen voor het concept veerkracht. De aanwijzing van steeds meer overloopgebieden rondom rivieren is hier een voorbeeld van. Bij hevige regenval zijn de systemen in staat de overvloed aan water tijdelijk op te slaan in daarvoor bestemde gebieden. Na verloop van tijd zal dit water via de grond of kunstmatig weer uit het gebied weglopen, waardoor het oude evenwicht wordt hersteld.

 

Voetafdruk

januari 8, 2012

Een voetafdruk, of de meer gebruikelijke term footprint, staat in het verband van duurzaamheid voor het achterlaten van gevolgen die ontstaan zijn door de mens. Het woord is in deze betekenis bedacht omdat een voetafdruk zichtbaar maakt waar een mens gelopen heeft. Op dezelfde manier maakt een mens zichtbaar dat zij leeft. De duurzame voetafdruk (sustainable footprint) staat voor de gevolgen van onze leefstijl voor andere mensen, de natuur, en voor toekomstige generaties.

De duurzame voetafdruk wordt verder opgedeeld in diverse andere voetafdrukken. Zo bestaat er onder andere een ecologische voetafdruk en een watervoetafdruk. Laatst genoemde komt overeen met de hoeveelheid water die wordt gebruikt bij de totale productieketen van een product [dit begrip wordt nader omschreven bij Virtueel water]. De ecologische voetafdruk is voor het eerst genoemd in 1992 in een artikel van William Rees: ‘Ecological footprints and appropriated carrying capacity: what urban economics leaves out.’ Daarna is het concept met name uitgewerkt door Rees en Wackernagel. De ecologische voetafdruk houdt in ‘de totale oppervlakte aan biologisch productief land en water dat wordt gebruikt om alle middelen en energiestromen, die door deze mensen gebruikt worden, te produceren (voedsel, energie en materiaal) en om al het afval dat door dezelfde mensen wordt geproduceerd af te breken of te compenseren’ (Sustainable Footprint, 2005). Om de ecologische voetafdruk kleiner te maken wordt onder andere geprobeerd de productiviteit van land te vergroten, effectiever om te gaan met natuurlijke bronnen en de totale consumptie van de mens te verminderen (Sustainable Footprint, 2005). Het verschil tussen de duurzame voetafdruk en de ecologische voetafdruk zit in het feit dat laatstgenoemde alleen rekening houdt met de oppervlakte van biologisch productief land. De duurzame voetafdruk voegt hier een dimensie aan toe, namelijk die van de veranderende condities van het betreffende land. Deze kunnen namelijk veranderen door vergiftiging, ontbossing en erosie (Sustainable Footprint, 2005).

De voetafdrukken hebben als doel de mensen bewust te maken van de gevolgen die zij achterlaten voor het milieu en toekomstige generaties. Deze bewustwording is een belangrijke stap om mensen te overtuigen dat deze voetafdruk te groot is, waardoor de mens het huidige milieu én de toekomstige generaties kan benadelen.